Haarlemmerstraat 2, 1013ER2 (hoek Singel).
WHGA-status: gerestaureerd in mei en opgeleverd op 5 juni 2014.

 
Het pand is door de Noord-Braband levensverzekeringsmaatschappij in 1922 voorzien van
een beeld van een (bescherm)engel in de top. Foto, zoals het eruit zag in 2006.



Het pand is ook rijkelijk voorzien van blauw/gouden tegeltableau's met de tekst van de
Noord-Braband levensverzekeringsmij. Foto, zoals het eruit zag in 2006.

Boven de winkelingang op de hoek bevindt zich een marmerglasplaat met resten vergulde tekst en provinciewapen.
Foto, zoals het eruit zag in 2006.


Bovenstaande vormt het "WHGA-kapstokhaakje" voor ons verhaal.

Restaurator Saskia van der Poel (atelier Koningsblauw) heeft zich in het zweet gewerkt om de Engel, het marmerglas en de tegeltableau's zo mooi mogelijk op te leveren juist voordat de enorme steiger werd afgebroken. De beheerder van dit monumentale pand René van Eijsden (van R2 Property bv) stelde de steiger aan de restaurator ter beschikking, voor de WHGA een voorwaarde. Uiteraard hebben de schilders (Henk Kwakman van Manas uit Volendam), de timmerman, de loodgieters en de voeger (Mark van de Sluis uit Zwaag) ook hun best gedaan om het pand pico-bello aan René van Eijsden op te leveren. Het was dus een drukte van belang op de steiger en vaak liepen de werkers elkaar in de weg. Het gevolg was dat de 9 tegeltableau's aan de gevel door de WHGA een aantal keren opnieuw onderhanden genomen moesten worden.

Het werk voor de WHGA-restaurator hield in: volledig grondig schoonmaken van de Engel en alle 14 tegeltableau's en het marmerglas, verwijderen van alle losse verf, voegspecie en onnodige bouten en haken, aanhelen en naadloos plamuren van alle beschadigingen en open voegen, roestvrij maken van ijzeren steunen, aanbrengen grondlaag, aanbrengen ondergrondkleur, aflakken, vergulden van delen van de Engel en het marmerglas. Zoals gebruikelijk eist de WHGA zorgvuldige uitvoering om het mooie resultaat van de restauratie zo lang mogelijk zichtbaar te laten zijn. De hogere kosten van goed vergulden in plaats van overschilderen met brons- of goudverf putten het door Stadsdeel Centrum aan de WHGA beschikbaar gestelde budget echter wel snel uit waardoor enkele geplande restauraties zullen moeten doorschuiven als geen aanvullende financiering gevonden kan worden.

Als laatste werk in opdracht van de beheerder sloot op 5 juni de electricien de energiezuinige LED-spots aan die de Engel bij schemer uitlichten en kwam de glazenwasser langs. Daarna resteerde voor de WHGA, na afbraak van de steiger, het laatste werk: opnieuw voegen en poetsen van de twee bovenste Noord-Braband-tegeltableau's. Inmiddels heeft de restaurator ook de architecteninscriptie (E.M. Rood, rechts van de Kaasland-winkelingang, nog verguld, zodat op dinsdag 10 juni om 14 uur een kleine onthulling kon plaatsvinden door de WHGA en genodigden.

Een korte samenvatting van de historie van de Noord-Braband: na de oprichting in 1843 groeide het verzekeringsbedrijf onder de gedreven leiding van de heer Timmermans vanuit Waalwijk snel met vestigingen in Antwerpen, Brussel, Gent, Luik; Amsterdam, Den Bosch, Den Haag, Eindhoven, Helmond, Hengelo, Nijmegen, Rotterdam en Utrecht. Deze en onderstaande informatie is afkomstig uit het gedenkboek "Noord-Braband in historisch perspectief" dat t.b.v. de restauratie welwillend beschikbaar gesteld werd door Frank van der Meijs, die via de NB en het Spaarfonds terechtkwam bij de Delta Lloyd. Ondanks de taalhervormingen van 1848 en 1862 bleef de ouderwetse spelling van NB, met een D op het eind, tot het eind in 1999 toe consequent gehandhaafd.

Het pand in Amsterdam was ontworpen door architect E.M.Rood als vervanging van een eerder bouwvallig geworden hoekpand. Het werd omstreeks 1924 door de NB aangekocht en aangepast door wijziging van de indeling, de gevel (tegeltableau's en marmerglas), en bekroning met de Engel op 22 meter hoogte. De dakopbouw werd daartoe door gewapendbetonbouwbedrijf "De Kondor" in 1925 aangepast nadat een eerder ontwerp voor een nog hoger puntdak met daarbovenop de Engel in 1924 door de Gemeente was afgewezen. De gevelteksten "levensverzekering Noord-Braband Waalwijk" (2x), "1843 opgericht 1843", en "kantoor" zijn volgens de verbouwtekening uit 1924 besteld bij tegelfabriek Westraven te Utrecht. Het is niet bekend of "kantoor" inderdaad boven de Singel-ingang aangebracht is geweest of dat deze tegels ooit verwijderd zijn door een latere eigenaar van het pand. Westraven zal ook het tegeltableau bovenop de hoekerker gemaakt hebben.

De Porceleijne Fles bracht naar ontwerp van Theo van Delft uit Waalwijk in 1918 een tableau ter ere van het 75-jarig jubileum voor de NB-directie aan in het Waalwijkse hoofdkantoor, maar voorzover bij de WHGA bekend kwam daar geen vervolgopdracht uit voort. Het is bij de WHGA niet bekend of Westraven behalve de Amsterdamse tableau's ook de Brusselse tegeltableau's "assurances sur la vie", de Gentse "Noord-Braband levensverzekering 1843", de Heerlense "Noord-Braband 1843 Waalwijk 1843", de Utrechtse "levensverz. 1843 Noord-Braband" (2x), de Haagse "levensverzekering Noord-Braband 1843" en "1843 Waalwijk 1843", en/of de Helmondse "Noord-Braband Waalwijk" gemaakt heeft.

De Engel kwam voor het eerst in 1918 rechtsonder op het NB-jubileumtableau in beeld. Niet vreemd, want de engel komt in varianten voor bij verschillende verzekeringsbedrijven. Soms heet ze Nike of Victoria, soms draagt ze in haar rechterhand een zwaard of lauwerkrans, maar altijd heeft ze een schild aan haar linkerarm. Tussen 1918 en 1924 werd een engel voor de NB als 3D-model ontworpen door heiligenbeeldenatelier Parentani uit Brussel. De NB bestelde deze engel die met haar (lege) rechterhand een afwerend gebaar maakt. Hopelijk vatten de verzekerden dat niet als een omen op !

Vermoedelijk heeft een beeldenatelier vergrotingen van deze model-engel gemaakt bestaande uit een ijzeren frame met betonnen omhulling die geschilderd en verguld werd. Deze werden geplaatst op sokkels op de NB-panden in Brussel, Gent, Heerlen, Utrecht en Amsterdam, maar alleen die in Brussel en Amsterdam bestaan nog. Waar de drie andere engels (engelen) gebleven zijn is bij de WHGA niet bekend. De Engel in Brussel staat op een pand nabij de spoorlijn waar zich nu een zeer werelds bedrijf afspeelt waarbij de bezoekers zich mogelijk kortstondig in hoger sferen wanen. Deze gevallen engel is nu ongedecoreerd en wit geschilderd, in tegenstelling tot de rijk gedecoreerde "Engel van Amsterdam".

Het is bij de WHGA niet bekend of Parentani zelf of een ander bedrijf de Brusselse, Gentse, Heerlense en Utrechtse Engels in beton nagemaakt heeft. Volgens een foto uit 1926 is "de Engel van Amsterdam" altijd 's avonds electrisch verlicht geweest. Dat zal met uitzondering van de 2e Wereldoorlog zijn. Het gerucht gaat dat het glimmende verguldsel door de Duitse bezetter niet gewaardeerd werd en daarom in matgroen werd overgeschilderd. De latere eigenaar ABN-AMRO liet het pand ook weer grondig aan haar wensen aanpassen, maar zorgde er ook voor dat Engel weer verguld werd. Helaas sloeg het verval toe en verweerde ze nogal, zeker toen na vertrek van de bank een nieuwe eigenaar het pand liet overschilderen. Daarbij werd helaas ook het verguldsel van Engel met snel verwerende goudverf overdekt, maar die ingreep maakt de WHGA nu weer ongedaan.

Het marmerglas staat niet op de bouwtekeningen uit 1924 en 1925 en is mogelijk iets later gemonteerd aan de hoekerker op de 1e etage. Het is gemaakt door J. van Dieren uit Amst(erdam) en staat wel op de ongedateerde Beeldbank-foto nr.010012000573. Het is bij de WHGA niet bekend of Van Dieren ook marmerglas voor de andere NB-vestigingen maakte.

De NB-bijkantoren in Rotterdam, Hengelo, Nijmegen en Den Bosch waren mogelijk minder uitbundig (of niet) gedecoreerd evenals het hoofdkantoor in Waalwijk; de slechte afdrukken van de zwart-wit foto's geven daarover geen uitsluitsel.

Bovenstaande tekst zal na 2014 nog gecorrigeerd en aangevuld worden en met foto's van de restauratie.

Naar restauratieoverzicht.
Home.